Urika II en Lingo 4

Showverslag en luisterervaringen Urika II en Lingo 4

Garmt van der Zel Linn Sondek LP12 nieuws, Nieuws, Showverslagen

Urika II en Lingo 4

Showverslag en luisterervaringen Urika II en Lingo 4 – Vrijdag 2 februari presenteerden wij de nieuwe Lingo 4 voeding met nieuwe 12 V AC motor en de Urika II interne LP12 phonotrap met Exakt uitgangen. Hieronder volgt een showverslag van deze presentatie, waar in totaal ruim 20 mensen deelgenoot van waren. Overigens was dit wereldwijd de allereerste presentatie van deze producten voor consumenten!

Lingo 4 voeding

Lingo 4 voeding

Lingo 4 achtergrond en techniek

We zullen in het kort proberen uit te leggen wat de belangrijkste verschillen zijn tussen eerdere Lingo’s (die technisch eigenlijk identiek zijn) en de nieuwe Lingo 4.

Eerst even wat achtergrond… De AC synchroonmotoren zoals deze worden gebruikt in alle LP12’s – behalve die met Radikal, die een DC motor gebruiken – worden traditioneel gevoed door twee sinusvormige signalen van 110 V, die ten opzichte van elkaar 90 graden gedraaid zijn. In alle eerdere uitvoeringen van de Lingo werden deze sinussen gegenereerd door een kwarts-kristal in een volledig analoog circuit. De sinussen waren nooit echt perfect, waardoor er extra trillingen in de motor en onnauwkeurigheden in de snelheid kropen. Ook wilde de snelheid nog wel eens driften door de analoge componenten en hun toleranties. De snelheid van de motor werd geregeld door de spindel een bepaalde hoek mee te geven, een lastig klusje! Dit gaf ook een asymmetrische belasting op de as van de motor, wat meer slijtage oplevert.

Bij de Lingo 4 worden de sinussen niet meer door een kwarts-kristal gevormd, maar met een DSP digitaal gegenereerd. Dit zorgt voor een perfect sinus-vorm zonder enige vervorming of fase-verschuiving. Deze sinussen worden door een D/A omzetter omgezet van digitaal naar analoog en aangeboden aan een klasse A versterker.

Lingo 4 tachometer en rechte spindel

Lingo 4 tachometer en rechte spindel

Deze versterker voedt de motor, die niet meer werkt op 110, maar op 12 V, wat het mogelijk maakt nauwkeurige componenten te gebruiken die op lagere spanning kunnen werken dan de ‘vroegere’ 110 V. Om ervoor te zorgen dat de snelheid absoluut constant blijft, heeft de Lingo 4 een meetsysteem zoals bij de Radikal dat per omwenteling een meting doet (tachometer). Eventuele afwijkingen van de perfecte snelheid worden vervolgens teruggevoerd in het systeem en gecorrigeerd. Zo is niet alleen gelijkloop heel goed en trillingsvrij, maar is deze ook gedurende lage tijd gegarandeerd hetzelfde.

De Lingo 4 heeft een kleiner kastje gekregen voor de voeding en het hele regelcircuit zit nu in de draaitafel zelf. Zo kan de terugkoppeling van de draaisnelheid het beste zijn werk doen en kan de voeding desnoods ‘verstopt’ worden.

Lingo 3 vs Lingo 4

Lingo 3 vs Lingo 4

Lingo 4 vs Lingo 3 luisterindrukken

De presentatie van de Lingo 4 begon met een uitleg door Cameron Sharpe – een van de ontwerpers van de nieuwe producten. Na deze uitleg werd aangevangen met een vergelijk tussen de Lingo 3 en Lingo 4.

Voor het vergelijk werd gebruik gemaakt van twee verder identiek opgebouwde LP12’s, beide voorzien van Kore, Akito, Krystal en Trampolin. De rest van het systeem bestond uit een Linn Uphorik phono trap voor het Lingo 3/Lingo 4 vergelijk, gebalanceerd aangesloten op een Klimax Exakt DSM aangesloten op een paar Linn Akudorik Exakt monitoren. Voor de Urika vs Urika II test werden dezelfde gebalanceerde kabels gebruikt en voor de Urika II een Audioquest CAT7 kabel naar de rechter speaker (!). Voor de demo van de Urika II diende een ‘full blown’ LP12 met Kandid, Keel en Ekos SE, waarbij de hele bodemplaat met Urika/Urika II werd uitgewisseld, voor een zo eerlijk mogelijk vergelijk.

Er werd begonnen met de eerste track ‘Shake it Baby’ van het John Lee Hooker album ‘It Serves Me Right To Suffer’ op de Lingo 3. Een aanstekelijk blues-nummer met het heerlijke tokkelspel van Hooker en zijn doorleefde stem. Op de Lingo 3 klonk dit nummer al uitstekend.

It Serves You Right To Suffer - John Lee Hooker

It Serves You Right To Suffer – John Lee Hooker

De verbetering die de Lingo 4 echter gaf, was niet alleen verrassend, maar ook overduidelijk! Opeens waren alle muzikale elementen veel beter van elkaar te onderscheiden en was er (mede daardoor) meer rust en overzicht in de weergave. De ruimte waar de opname was gedaan werd duidelijker gedefinieerd.

Iedere frase in het gitaarspel van John Lee Hooker werd duidelijker en de openheid en levendigheid van de weergave werden beter. Een duidelijke verbetering in de dynamische contrasten maakte de weergave gewoon veel pakkender en muzikaler. Wow, wat een verschil!

Na dit vergelijk werd eerst op de Lingo 4 de eerste track gespeeld van het Talking Heads album ‘Stop Making Sense’, namelijk ‘Psychokiller’. Dat klonk erg ritmisch en goed gedefinieerd met de Lingo 4. Na overschakelen naar de Lingo 3, werd de weergave matter en platter en verloor de track iets van zijn aanstekelijkheid. Alles leek wat modderiger te klinken, waardoor muzikale lijnen moeilijker te volgen waren.

Ghost in The Machine - The Police

Ghost in The Machine – The Police

Als laatste test vergeleken we ‘Spirits in The Material World’ van het album ‘Ghost in The Machine’ van The Police. Door de complexe baslijn en het specifieke reggae ritme is dit nummer heel mooi voor een goed vergelijk. Begonnen werd op de Lingo 4. Wat een fijn nummer met die prachtige baslijnen van Sting en strakke drumwerk van Stewart Copeland!

Terug op de Lingo 3 werd het moeilijker om alle ritmestructuren uit elkaar te houden en werd het nummer (overdreven gezegd) een beetje een zootje. Het toont aan hoe een goede voeding van de draaitafel enorm veel kan helpen om complexe muziek begrijpelijker en pakkender weer te geven!

Al met al een zeer overtuigende 1-0 voor de Lingo 4! Zeker gezien het zeer betaalbare bedrag van deze upgrade (300 euro meer dan de ‘oude’ Lingo) en de in het pakket meegeleverde ‘verse’ motor een absolute ‘no brainer’. De Lingo 4 komt hiermee dichter in de buurt van de Radikal, maar verslaat deze volgens de mannen van Linn nog niet. Kom dit vergelijk zelf eens doen!

Urika II achtergrond en techniek

Urika II met kabels

Urika II met kabels

Na een korte pauze waarbij het systeem werd klaargemaakt voor een vergelijk van Urika en Urika II, hervatte Cameron zijn uitleg. Hier in onze woorden de verschillen tussen Urika en Urika II.

De functie van een phonotrap is om een correcte elektrische belasting te vormen voor het element, de extreem kleine spanningen uit de spoeltjes van het element te versterken en om een RIAA correctie toe te passen. Ook belangrijk is een rumble-filter om laagfrequente (muzikaal onrelevante) rotzooi uit het signaal te filteren.

Urika II uitgangen

Urika II uitgangen

Bij vrijwel alle phono voorversterkers is het noodzakelijk om deze op de draaitafel aan te sluiten door middel van een kabel van voldoende lengte uit de toonarm, die door zijn capaciteit en weerstand in zichzelf al een filter vormt. Bij de Urika (en Urika II) wordt de phonotrap IN de LP12 gemonteerd, wat de signaalweg van arm naar phonotrap zo kort mogelijk houdt. Dit onder andere maakt dat de Urika zo’n uniek hoog weergaveniveau geeft in combinatie met de LP12.

In de bestaande Urika wordt een vaste belasting gebruikt voor het element. Op zich geen slechte keuze, als je bedenkt dat de dubieuze dip-switches (‘muizentrappetjes’) voor het instellen van de weerstand meer ruis kunnen toevoegen dan het element zelf genereert! Dit echter maakt dat deze phonotrap vooral geschikt is voor Linn elementen en sommige andere, maar zeker niet ALLE elementen. De RIAA correctie wordt in twee analoge stappen gedaan, alsmede het rumble filter. Op zijn weg van element naar uitgang komt het signaal dus een weerstand en vier op-amp gebaseerde filters tegen. Al deze filters zorgen voor ruis en vervorming. En hoewel de toleranties en technische specificates van de Urika op een ‘state of the art’ niveau liggen, is ieder analoge filterstap er eentje teveel…

Uitleg over de Urika II door Cameron Sharpe

Uitleg over de Urika II door Cameron Sharpe

Bij Urika II is er nog maar sprake van één analoge versterkingstrap direct na de belastingsweerstand. In die trap wordt ook een eerste RIAA correctie gedaan (het verzwakken van de hoge frequenties). Direct hierna wordt het signaal gedigitaliseerd door een A/D omzetter van extreem hoge kwaliteit. De versterking is noodzakelijk om het signaal op een voor de A/D omzetter gewenst niveau te krijgen en de hoog-filtering geeft de A/D omzetter meer ‘ademruimte’ om zijn werk te doen. De belastingsweerstand is overigens in de Urika II volledig instelbaar via Konfig voor ieder gewenst element. Een grote stap voorwaarts in de flexibiliteit van de elementkeuze!

Na het digitaliseren wordt het echt interessant! De verdere RIAA correctie en het rumble-filter zijn namelijk in het digitale domein geïmplementeerd. Dit geeft een precisie die in het analoge domein onmogelijk zijn te realiseren. Ook worden kleine afwijkingen in de eerste analoge trap (door onvermijdelijke toleranties van de analoge componenten) hier gecorrigeerd. Het resultaat is een zo goed als technisch perfect aangepast signaal met extreem weinig ruis en vervorming. Dit digitale signaal wordt vervolgens uitgegeven via Exakt Link naar welk Exakt product in de keten ook. Dit kan een DS of DSM zijn, maar ook een Exakt luidspreker. Net welk apparaat het meest in de buurt is van de draaitafel!

Zonder enige twijfel beweert Linn dat de Urika II de beste phonotrap is die ze ooit gemaakt hebben. De luistertest zou uitwijzen of Linn hier gelijk heeft…

Joseph Haydn: Symphony No. 101 - Robin Ticciati and the Scottish Chamber Orchestra

Joseph Haydn: Symphony No. 101 – Robin Ticciati and the Scottish Chamber Orchestra

Urika II vs Urika luisterindrukken

Zoals eerder gezegd, werd voor een vergelijk gewisseld tussen de Trampolin bodemplaat met hierop de Urika versus een tweede Trampolin bodemplaat met hierop de Urika II. Voor de Urika naar de voorversterker deed een gebalanceerde Linn Silver dienst, voor de Urika II een Audioquest CAT7 kabel.

Als eerste nummer werd de laatste track van de audiofiele 45 rpm ‘Supercut’ LP ‘Joseph Haydn: Symphony No. 101’ gespeeld met Robin Ticciati & The Scottish Chamber Orchestra als uitvoerenden. Begonnen werd met de Urika. Een absoluut perfecte opname, die over de Urika absoluut glorieus ten gehore werd gebracht. Na een snelle overschakeling naar de Urika II werd de naald weer in de groef gezet. Een kleine schok ging door de zaal: alsof er een deken van de luidsprekers werd geheven! Wat eerst een opname was, leek nu bijna levensecht in de demo-ruimte te staan! De openheid, definitie en scheiding van de Urika II waren significant beter. Dit gaf je het gevoel dat er niets meer tussen de uitvoering en weergave stond.

Fleetwood Mac - Rumours

Fleetwood Mac – Rumours

De volgende vergelijking was met ‘Gold Dust Woman’ van Fleetwood Mac van het album ‘Rumours’. Hier in een Nautilus persing. Een zeer dynamische track met prachtig drumwerk van Mick Fleetwood en prachtige zang van Stevie Nicks. Er werd begonnen op de Urika II. De woorden die hier van toepassing waren: magie, ruimtelijkheid, volledig vrij in de ruimte staan van de instrumenten en geen enkele dynamische beperking. Na terugschakeling naar de Urika was een deel van die magie verdwenen, de ruimtelijkheid gereduceerd en alles wat minder duidelijk afgebakend. Bijna oninteressant qua weergave vergeleken met de Urika II!

Als laatste test werd het nummer ‘Diamonds on The Soles of Her Shoes’ gedraaid van Paul Simon. Deze mooie opname deed het heel goed op de Urika, maar nadat was overgeschakeld naar de Urika II, waren er wat schuddende hoofden te zien uit ongeloof. Meerdere personen uitten dat zij dit nummer nog nooit met zoveel dynamiek, detail en bezieling hadden gehoord als met de Urika II. Hier verdwenen beschrijvingen van de verbeteringen op de achtergrond en bleef uitsluitend de muziek over.

Dit geeft ook gelijk aan wat de Urika II (en de Klimax LP12 in zijn algemeenheid) tot doel heeft: de oorspronkelijk op de plaat vastgelegde muziek met zo weinig mogelijk toevoeging of weglating weergeven, zodat de betrokkenheid in de muziek absoluut is. Naar onze mening is de Urika II een van de allerbeste phono voorversterkers ter wereld en zonder meer de juiste keuze voor alle DS/DSM bezitters met Exaktlink.

Dank!

Wij willen graag alle aanwezigen en Steve, Cameron en Katie van Linn hartelijk bedanken voor hun aandacht en komst. Hieronder nog een aantal foto’s van beide shows:

Urika II en Lingo 4

Avondsessie met Stephen Hume van het Linn events team uiterst links

 

Urika II en Lingo 4

Stephen Hume houdt een introductiepraatje – Cameron Sharpe uiterst rechts

Urika II en Lingo 4

Middagsessie – Jan heet iedereen welkom

Urika II en Lingo 4

Het gebruikte systeem